Traqué Impact Studio đồng hành cùng sáng kiến 100 năm ngày sinh cố KTS Ngô Viết Thụ

TS.KTS Ngô Viết Nam Sơn chia sẻ những suy nghĩ về cách di sản kiến trúc có thể tiếp tục tạo cảm hứng cho đô thị đương đại

Một đô thị đáng sống không chỉ cần những công trình hiện đại, mà còn cần những không gian giữ ký ức, càng cần thêm những cộng đồng dân cư thong dong sống cùng di sản đô thị.

Mấy năm qua, Traqué Impact Studio tập trung nghiên cứu và tư vấn ba việc: tiêu dùng bền vững, sinh kế thích ứng biến đổi khí hậu, và tinh cạnh tranh của doanh nghiệp thỏa các yêu cầu bình đẳng giới. Năm nay, Traqué trở lại với nghệ thuật không chỉ để thực thi ‘lời hẹn nhỏ trong căn studio năm nào’. Việc đầu tiên là bảo trợ và đồng hành cùng Sáng kiến Cuộc thi Ký họa – Hội họa & Nhiếp ảnh “Di sản Kiến trúc Hiện đại Việt Nam thế kỷ 20 – KTS Ngô Viết Thụ”. Sự kiện diễn ra đúng dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh cố KTS Ngô Viết Thụ (17/9/1926 – 17/9/2026).

Nhưng không chỉ để trả một lời hẹn. Chúng tôi đến với chương trình mang theo một câu hỏi của chương trình nghiên cứu “Không gian đô thị và sinh kế”: giữ một công trình thì giữ được những gì, và có vô tình bỏ sót ai?

1. Di sản KTS Ngô Viết Thụ: Tinh thần hiện đại gắn liền với bản sắc và lòng trắc ẩn

Năm nay tròn một trăm năm ngày sinh Kiến trúc sư Ngô Viết Thụ (1926–2026). Qua chuỗi sự kiện từ triển lãm ký họa, nhiếp ảnh đến buổi tọa đàm chuyên đề tại Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM, chúng ta được thêm 1 dịp để nhìn lại ông, kiến trúc sư người Việt Nam duy nhất đoạt giải Grand Prix de Rome năm 1955, mà còn ở khả năng dung hợp giữa tư duy khoa học hiện đại và tinh thần bản địa vùng khí hậu nhiệt đới

Bước ngoặt hiện đại hóa. Ở cuộc thi thiết kế Dinh Độc Lập năm 1962, theo các tư liệu được nhắc lại trong chuỗi sự kiện, phần lớn phương án dự thi còn quanh quẩn với hệ cột cổ điển hoặc lối Đông Dương. Phương án của ông chọn ngôn ngữ hiện đại: hình khối khúc chiết, mảng kính và lam che nắng. Nhưng cái hiện đại ấy lại cài vào triết lý phương Đông, đến mức người ta vẫn kể rằng nhìn chính diện, cả khối nhà gợi chữ Cát (吉), tức là tốt lành. Công năng phương Tây, ý tứ Á Đông, vậy là kiến trúc Việt Nam từ đó có một lối rẽ khác ngoài việc sao lại quá khứ.

Thái độ trắc ẩn với di sản và thiên nhiên. Trước khi xây mới, khi Dinh Norodom hư hại nặng vì trúng bom, ông từng đề xuất sửa trên kết cấu cũ để tiết kiệm ngân sách và lưu giữ vết tích thời gian. Đề xuất ấy không được chọn, và chính ông là người vẽ nên tòa dinh mới. Người muốn giữ, rốt cuộc lại là người xây. Lên Đà Lạt, ông càng “giữ” dữ hơn. Ở chợ Đà Lạt, thay vì một khối bê tông chắn ngang, ông dựng hệ cầu đi bộ để người đứng trên đó còn nhìn thấy hồ Xuân Hương. Ở Viện Nghiên cứu Hạt nhân, quần thể công trình nằm thấp, khiêm nhường dưới tán thông, như thể xin phép khu rừng cho được ở nhờ.

Tầm nhìn đô thị bền vững. Ở Sài Gòn, công trình của ông là hạt nhân của “tứ giác di sản” trung tâm. Ở Huế, cụm công trình bờ Nam sông Hương phục vụ giáo dục và du lịch, không lấn sông. Ở Đà Lạt, công trình nhường chỗ cho hồ và rừng. Không có điều luật nào bắt ông làm vậy. Chỉ có một nguyên tắc tự đặt: công trình lớn không được lấn vào mảng xanh. Nó phải hoà nhịp thở để chung sống với thành phố và dân sinh.

2. Từ di sản kiến trúc đến bài học quy hoạch và sinh kế đô thị thế kỷ 21

Tại buổi tọa đàm “Thế hệ trẻ tiếp nối di sản KTS Ngô Viết Thụ tại các trung tâm lịch sử đô thị”, TS.KH.KTS Ngô Viết Nam Sơn và PGS.TS.KTS Phạm Trọng Thuật nói rõ ngay từ đầu: nhìn lại di sản không phải để hoài cổ, càng không phải để đứng yên. Nhìn lại là để tìm chỗ tựa mà đi tới.

Giải pháp các thầy đưa ra có hai vế: khoanh thật chặt vùng lõi lịch sử, đồng thời mở rộng các vùng phát triển mới ra bên ngoài.

TP.HCM. Thôi nén cao ốc vào trung tâm cũ, bảo vệ “tứ giác di sản” quanh Dinh Độc Lập, tản mật độ ra các đô thị vệ tinh.

Huế. Khoanh bờ Nam sông Hương như một “bảo tàng sống” của kiến trúc thế kỷ 20, trong lúc thành phố mở không gian kinh tế ra phía biển.

Đà Lạt. Phân định phố Pháp bờ Nam và phố Việt bờ Bắc của hồ Xuân Hương, dời trung tâm hành chính về Đức Trọng, theo đề xuất của các diễn giả, để Đà Lạt được làm đúng việc của nó: một thành phố nghỉ dưỡng giữa rừng.

Muốn giữ cái cũ thì phải có chỗ cho cái mới.

Dẫu vậy, đơn thuốc ấy chỉ đúng một nửa, ít ra là nhìn từ phía sinh kế. Nửa còn lại: lõi di sản được giữ thì đẹp lên, đẹp lên thì đắt lên. Người thuê trọ lâu năm, người bán buổi sáng trên vỉa hè, tiệm sửa đồ trong hẻm, những người làm nên ký ức phố phường, có khi lại bị giá thuê đẩy ra rìa đầu tiên. Không phải cứ giữ được nhà là giữ được người. Một vùng lõi di sản chỉ thật sự sống khi nó còn nuôi dưỡng được sinh kế của cộng đồng bản địa, biến di sản thành nguồn lực sống và từ đó mới mọc lên được các mô hình sinh kế bền vững dựa trên di sản và văn hóa.

3. Traqué Impact Studio và tinh thần “co-creating sustainability”

Đồng hành cùng Sáng kiến Cuộc thi Ký họa – Hội họa & Nhiếp ảnh “Di sản Kiến trúc Hiện đại Việt Nam thế kỷ 20 – KTS Ngô Viết Thụ”, Traqué muốn làm ba việc.

Kết nối đa chiều qua quan sát nghệ thuật và sáng tạo.

Ký họa hay nhiếp ảnh không đơn thuần là sự ghi nhận hình ảnh, mà là phương thức chiêm nghiệm di sản bằng trải nghiệm cá nhân. Mỗi góc máy hay từng nét vẽ đều là một lựa chọn, có khi ngẫu hứng, có khi phải suy tư rất lâu. Đặc biết với ký họa một công trình mất cả buổi. Người cầm bút buộc phải đứng yên đủ lâu để thấy nắng trườn qua lam che, thấy ai dừng chân dưới mái hiên, ai dựng xe bán hàng ở góc nào lúc mấy giờ. Tức là thấy công trình đang sống cùng ai. Cho nên cuộc thi không dành riêng cho giới kiến trúc. Nhà sáng tạo, doanh nghiệp, khách du lịch, người dân đều có thể cùng dừng lại, cùng nhìn, cùng kể về ký ức của mình với một tòa nhà.

Củng cố nghiên cứu về không gian đô thị và sinh kế. Những bản vẽ, tấm ảnh và câu chuyện gửi về sẽ trở thành chất liệu cho nghiên cứu ứng dụng của chúng tôi. Mục tiêu là đề xuất các giải pháp tổ chức không gian đô thị giúp người dân địa phương vừa gìn giữ, vừa gia tăng trải nghiệm sống, đồng thời giải toả các vấn đề để việc mưu sinh và lao động có thể thích ứng với thời đại.

Thực hành “co-creating sustainability”: Tagline thì tiếng Anh, nhưng ý thì rất gần: phát triển bền vững không phải việc một tổ chức hay một chính quyền tự làm được. Bằng việc kết nối kinh nghiệm thực chứng về phát triển bền vững (ESG và IMM), kiến thức quy hoạch với thực tiễn sinh động từ vỉa hè cho đến những hẻm phố đặc trưng, Traqué hướng tới việc chủ động nghiên cứu và đề xuất xây dựng các mô hình cùng tạo giá trị (shared-value models), nơi trải nghiệm sống và mạng lưới sinh kế của cộng đồng trở thành chất liệu đầu vào quan trọng giúp hoàn thiện các phương án phát triển thực tiễn. Và từ đó, cái cũ được giữ lại để làm bệ đỡ cho cái mới, chứ không phải để đóng khung bán vé.

Phát triển bền vững không dừng lại ở việc bảo tồn những gì đang có, mà là khơi dậy niềm tin, động lực và sức sáng tạo để cùng nhau vươn lên. Chúng tôi nhìn phát triển không phải là một bài toán đánh đổi, mà là lời nhắn gửi, lời mời cùng nhau tái thiết lập sự hòa hợp giữa ký ức, con người và tương lai. Con đường Traqué Impact Studio theo đuổi là tạo ra những giá trị cộng hưởng nơi mỗi cá nhân đều tìm thấy không gian để thuộc về, gieo mầm phát triển bằng việc lao động chăm chỉ mỗi ngày và cùng tạo nên một tương lai đầy cảm hứng.

Bà Vũ Kim Anh, Nguyên Phó Giám đốc Sở VHTTDL TPHCM, Cố vấn của Traqué đã đại diện Traqué Impact Studio lên trao giải cuộc thi ký hoạ đô thị nhân 100 năm sinh nhật KTS Ngô Viết Thụ

Ghi thêm về sự kiện chiều 17/09/2026, tại Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM (196 Pasteur, P. Xuân Hòa, TP.HCM), Urban Sketchers Vietnam phối hợp cùng ConsMedia tổ chức Lễ trao giải và Tọa đàm Cuộc thi Ký họa, Hội họa & Nhiếp ảnh “Di sản Kiến trúc Hiện đại Việt Nam Thế kỷ 20 – KTS Ngô Viết Thụ”, nhân dịp 100 năm ngày sinh cố KTS Ngô Viết Thụ (17/09/1926 – 17/09/2026).

Cuộc thi nhận được hàng trăm tác phẩm ký họa, hội họa và nhiếp ảnh ghi lại các công trình của KTS Ngô Viết Thụ tại Sài Gòn, Đà Lạt và Huế,… Qua các vòng chấm, Hội đồng Giám khảo đã chọn ra 31 tác phẩm xuất sắc nhất ở hai bảng thi: Bảng A – Ký họa & Hội họa và Bảng B – Nhiếp ảnh.

Kết quả cuộc thi: xem thêm tại trang fanpage Urban Sketcher Vietnam